قلم معنيش همين بود كه من عرض كردم ، نه اينكه فلان واعظ بالاى منبر محض غرض شخصى بندگان خدا را اذيت كند ، يا تهمت بزند ، يا فحش بدهد ، يا رسوا كند . همان خدايى كه امر به معروف و نهى از منكر را واجب فرموده است همان خداوند غيبت كردن و تهمت زدن و نمامى و عيب‌جويى و هتاكى را حرام كرده است . پس بايد هركس منبر مىرود يا روزنامه مىنويسد محدود به حدود شرعيه باشد ، و از حدود شرع انور تجاوز نكند ، و از روى اغراض شخصيه صحبت نكند ، و هرچه مىگويد يا مىنويسد ملاحظهء اطرافش را بكند . بقيهء مواعظ آقاى آقا سيد جمال الدين در معنى آزادى كلام و آزادى قلم « 1 » خدمت آقايان خودم عرض كردم كه اولا امر به معروف و نهى از منكر يكى از فروع دين است در صورتى كه شرايط او موجود باشد و مفاسدى بر او مترتب نگردد بر عموم مسلمانان واجب است . يعنى همان‌طورى كه خداوند نماز را تكليف فرموده و واجب كرده امر به معروف و نهى از منكر را هم واجب فرموده ، و اختصاص به علماء و مجتهدين و واعظين ندارد . هركس كه قائل به كلمهء توحيد و رسالت محمدى صلى اللّه عليه و آله و معتقد به خدا و قرآن بوده باشد امر به معروف و نهى از منكر در صورت اجتماع شرايط مثل نماز بر او واجب است . حتى زن اگر ديد كه شوهرش مرتكب معصيتى مىشود بر او واجب است كه نهيش كند و اگر پسرش نماز نمىخواند بر او واجب است كه نهيش نمايد . اما مرد كه به طريق اولى واجب است بستگانش را امر به معروف و نهى از منكر نمايد . مطابق : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ « 2 » پس معلوم شد كه امر به معروف و نهى از منكر از واجباتى است كه تمام مردم مكلف به آن مىباشند . حال آزادى كلام و آزادى قلم كه ما مىگوييم بايد در مملكت باشد همين امر به معروف و نهى از منكر است كه خداوند جزء دين ما معين فرموده . به عبارت اخرى مقصود از آزادى اين است كه تمام اهالى مملكت مطيع و منقاد قانون آن مملكت باشند و از احدى خائف و حارس نباشند مگر از مجازات قانون مملكت . و اگر كسى مخالفت قانون رفتار كرد يعنى به قانونى كه خداوند در قرآن بيان فرموده عمل نكند عموم ملت حق نهى او را داشته باشد ، ولى نه بطور هرج‌ومرج و فتنه و شورش ، بلكه همين‌طورى كه عقلاى عالم و دانشمندان امم بعد از هزاران فكر و تدبير اتفاق كرده‌اند بر اينكه عموم ملت از طرف خود مردمان عالم كامل خبير و بصير و متدين را انتخاب كنند و از هرشهرى و قريه‌اى بر حسب استعداد و جمعيت آن محل عدهء معينى از كسانى كه شايسته و لياقت داشته باشند انتخاب نموده به مركز كه دار الخلافه باشد بفرستند و مجلس برپا كنند بعنوان ( مجلس شوراى ملى ) و اين وكلاء

--> ( 1 ) - شمارهء 10 الجمال مورخ پنجشنبه سوم ربيع الثانى 1325 . ( 2 ) - آيهء 6 از سورهء 66 سورة التحريم .